Geen categorie

Waarom zon en wind tekortschieten

Mijn vakantie heb ik in Friesland en Overijssel gevierd. De dagen werden doorgebracht met zeil- en fietstochtjes. Wat is er mooier dan bij een lekker briesje over de Friese meren te zeilen? Vooral als je na het verlaten van de haven je buitenboordmotortje hebt uitgezet en de rust invalt van het kabbelend water langs de boeg met de wind in de zeilen. Zo schoon en helder en op 100% groene energie. Het contrast met walmende motorboten bij de bruggen en sluizen is groot. In de eerste weken waarin het vaak bewolkt was, voelde je de weldaad van de zon. Zodra die zich liet zien werd het aangenaam warm. En het is gratis. Je hoeft niet te tanken of een kachel aan te steken. Voor niets gaat de zon op.

Het is daarom niet vreemd dat zon en wind de gedroomde kandidaten zijn voor de energietransitie. Iedereen houdt van zon en wind en iedereen kan het begrijpen. Waarschijnlijk is er daarom relatief weinig weerstand tegen zon en wind voor grootschalige opwek van energie. De derde en grootste pijler van het klimaatakkoord is biomassa. En ook biomassa leek zo’n droomkandidaat; biologisch restafval nuttig gebruiken voor het opwekken van energie. Wie kan daar tegen zijn? Iedereen wil goed doen, dus ging iedereen er gemakkelijk in mee. Dat is de groene illusie die door veel “Stakeholders” in stand wordt gehouden.

Deze drie droomkandidaten, de zogenaamde “renewables”, hebben helaas een aantal fundamentele problemen waardoor ze eerder nachtmerries zullen blijken te zijn voor de energietransitie en niet de werkelijke oplossing.

Gigantisch ruimtebeslag

Het eerste fundamentele probleem met de “renewables” is dat er relatief weinig energie in zit. Je hebt grote oppervlaktes nodig om voldoende energie te kunnen opwekken. De Engelse hoogleraar David MacKay heeft daar in 2012 een mooie TED talk over gehouden. David Mackay: A reality check on renewables.

En sprekend voorbeeld hieruit is dit:

Als je alle energie voor de auto’s op die weg haalt uit biobrandstof, dan heb je over de hele lengte van de weg een plantage van 8 kilometer breed nodig. Hij rekent uit dat een kwart van het Verenigd Koninkrijk omgevormd moet worden tot zonneakkers om alle fossiele energie te kunnen vervangen met stroom uit zon. Voor Nederland is uitgerekend, dat ons land hiervoor te klein is.

Voor wind geldt dat nog sterker. Je hebt meer ruimte nodig voor energie uit wind dan uit zon.

Dit is een inzichtelijk grafiek over het ruimtebeslag van renewables.

Dit plaatje krijgt een heel ander perspectief als hierin ook de opbrengst van kerncentrale Borsele wordt geplaatst.

Borsele is erbij geplaatst met een heel ruime, voor renewables gunstige, berekening.

Het reusachtige ruimtebeslag van zon en wind heeft hele nare effecten voor ons landschap, onze leefomgeving en de natuur. Dit maakt het praktisch onmogelijk en onethisch om met zon, wind en biomassa de energietransitie tot stand te brengen.

Geen aan- of uitknop

Een tweede nadeel, dat geldt voor zowel zon als wind, is dat er geen aan- of uitknop is. Voortdurend varieert de stroomproductie van heel weinig naar heel veel. In een eerder stuk heb ik voor zon beschreven dat er veel stroom wordt geleverd wanneer het niet nodig is en andersom. In de berekeningen over de opbrengsten van zon en wind wordt daar geen rekening mee gehouden. Dat betekent, dat er regelmatig veel teveel stroom wordt geproduceerd. De producenten weten niet wat ze ermee aan moeten en geven geld toe als je het wil afnemen. Zo hebben we de afgelopen maanden al meerdere keren een negatieve stroomprijs gehad. Het is de overheid (lees burger) die straks moet betalen om van die stroom af te komen.

Waterstof?

Een oplossing voor dit probleem zou zijn, om op grote schaal dit overschot aan stroom op een betaalbare manier op te slaan. Vaak wordt gedacht dat we dat nu al kunnen. Maar dat is niet het geval. Met de huidige stand van batterijen gaat dat niet en is dat onwenselijke vanwege de benodigde grondstoffen en het giftige afval. Recent kwam in het nieuws dat omzetten van stroom naar waterstof het ei van Columbus is. Dit is niet een nieuw idee en is nooit een betaalbare oplossing gebleken. Al in 2003 startte George Bush hiervoor een initiatief: Hydrogen Fuel Technology: a Cleaner and More Secure Energy Future

With a new national commitment, our scientists and engineers will overcome obstacles to taking these (hydrogen fuel cell) cars from laboratory to showroom, so that the first car driven by a child born today could be powered by hydrogen, and pollution-free.” — President George W. Bush, State of the Union Address, January 28, 2003

We hebben er niet meer van gehoord. In een artikel op Wattisduurzaam.nl wordt uitgerekend waarom het opwekken van waterstof uit de stroomoverschotten keihard kansloos is.

Mogelijk dat er betere kansen zijn als er een groot windpark speciaal voor de fabricatie van waterstof wordt gebouwd. Daarvoor is een peperdure installatie nodig. En de conversie van stroom naar waterstof met opslag onder hoge druk levert zo’n 40% verlies op. En om van dat waterstof weer stroom te maken levert nog eens 30% verlies. Daarmee raak je in het totaal 60% van je windstroom kwijt. Dat maakt waterstof een zeer onaantrekkelijke energiedrager.

Ons stroomnet in de knel

Met de komst van de nieuwe windparken op zee en de vele zonnevelden op land worden die onberekenbare stroompieken groter en groter. Ons stroomnet komt in de knel en kan deze pieken niet opvangen. Het stroomnet moet sterk worden uitgebreid en ook dat kost vele miljarden en daar gaan jaren overheen.

Gas- en kolencentrales blijven nodig

Onze samenleving kan zich niet permitteren om met regelmaat zonder stroom te zitten. Zolang grootschalige opslag van stroom niet mogelijk is, zal er altijd 100% back-up voor de stroomvoorziening moeten bestaan. De kolen- en gascentrales moeten paraat staan en doordraaien om snel bij te kunnen schakelen. Dat levert nog steeds een CO2 uitstoot op. En daar willen we juist vanaf. Daarnaast zal door de toenemende elektrificatie (auto’s, warmtepompen enzovoorts) er meer vraag naar stroom zijn en zullen er juist extra gascentrales gebouwd moeten worden om voor die extra stroom back-up te leveren. Hoe onlogisch is dit allemaal!

Voor wie zijn zon en wind de werkelijke droomkandidaten? Zolang grootschalige opslag van stroom niet mogelijk is zal de back-up geleverd worden door de grote oliemaatschappijen en daarmee zijn hun investeringen in fossiele energiebronnen beschermd.

Boem is ho!

Waarom ontwikkelt de overheid niet als eerste die broodnodige grootschalige en betaalbare opslag voor de stroom uit zon en wind? Dat zou een rationele aanpak zijn. Als je al op zon en wind over zou willen gaan. Want het eerste fundamentele probleem, het enorme ruimtebeslag, los je hier niet mee op.

Het klimaatakkoord lijkt zo kortzichtig. Er wordt een soort “Boem is ho!” strategie gebruikt. We zien wel waar we uitkomen en “onder druk wordt alles vloeibaar”-wensdenken lijkt aan de macht.

Op kleine schaal dienen de voorbodes zich al aan. Zie dit bericht in De Stentor van 28 juli 2020 Energiecoöperatie Veluwe-energie heeft een schadeclaim ingediend bij netwerkbeheerder Liander omdat 260 zonnepanelen op basisschool De Klokbeker in Ermelo geen stroom kunnen terug leveren aan het netwerk. De kabels van het stroomnetwerk zijn te klein.

Ook dit bericht van de NOS voorspelt weinig goeds. In dit geval betreft het op 30 april 2020 een onverwacht grauwe grijze ochtend zonder wind en dreigde er een acuut stroomtekort.

Socialiseren van kosten

In hetzelfde stuk van De Stentor staat dat alle netwerkbeheerders in Nederland kampen met dit capaciteitsprobleem en dat er de komende jaren 40 miljard (!!) gestoken wordt in het verbeteren van het stroomnetwerk. Dat is meer dan de Deltawerken, HSL, Betuweroute en de Noord-Zuidlijn bij elkaar. Heeft u er al van gehoord? Een kostbaar overgedimensioneerd netwerk gaan we maken om de onvoorspelbare stroompieken van zon en wind op te kunnen vangen. Voor windparken op zee komt daar een miljarden kostend netwerk bij.

Dit soort extra kosten worden niet meegerekend in de rooskleurige plaatjes bij nieuwe zonnevelden en windmolenparken. Deze indirecte kosten worden doorberekend aan de belastingbetaler en stroomconsument. Dat wordt “socialiseren” genoemd.

Biomassa en omslag in denken

Biomassa lijkt mooi; biologisch restafval gebruiken voor het opwekken van energie. Op kleine schaal snijdt dat hout, maar voor grootschalige toepassing leidt dit tot vernietiging van natuur, luchtvervuiling en veel extra CO2. De 600 kleine centrales die in Nederland op de rol staan zouden allemaal binnen een straal van 100 kilometer hun brandstof bij elkaar moeten sprokkelen. Voor het (om)bouwen van de centrales en de aanvoer van de brandstof heeft het kabinet in totaal 14,5 miljard euro subsidie uitgetrokken. In de Tweede Kamer is er nu een meerderheid tegen het uitvoeren van het biomassa onderdeel van het klimaatakkoord. Het akkoord dat net een jaar oud is.  En het bijzondere aan deze omslag is, dat er geen enkel nieuw feit boven tafel is gekomen om die omslag te verklaren.

Roderick Veelo, journalist van RTL, heeft hierover een goede column geschreven en vraagt om een parlementair onderzoek.

Het kan niet anders dan dat eenzelfde omslag in denken staat te gebeuren over grootschalige opwekking van energie door zon en wind.

Oproep aan de gemeente

Voor de twee fundamentele nadelen van zon en wind bestaat geen oplossing. Zon en wind hebben geen aan- of uitknop en ze vergen buitensporig veel ruimte. Daarnaast zijn er veel andere nadelen, zoals de kosten, de enorme hoeveelheid materialen (grondstoffen) en het resterende afval. Er kunnen vraagtekens gesteld worden bij de effectiviteit voor het stoppen van de opwarming van het klimaat. Is er nog wel plaats voor ons cultuurlandschap en natuur?

Beste gemeentebestuur en raadleden, kijk eens kritisch naar de klimaatopgave van Den Haag. Biomassa toont aan hoe wankel de basis is voor de genomen besluiten. Kijk verder dan de duurzaamheidspropaganda die onze kinderen opscheept met een beschadigd land. Investeer om te beginnen de subsidie, die nu naar biomassa zou gaan, in het isoleren van alle woningen tot minimaal energielabel B. Dat op zich is al een enorme opgave en is voor elk scenario nuttig en CO2-besparend. Dat is wat energie-hoogleraar David Smeulders (GroenLinks) aanraadt in een gesprek met Roderick Veelo.

Roelof Meijer

Bronnen voor dit artikel:
Naast de links in dit artikel heb ik geput uit het boek “Warme aarde, koel hoofd” van Simon Rozendaal. Met name hoofdstuk 7 waarvan ik de titel voor dit stuk heb geleend. Dit boek is een aanrader voor iedereen die meer wil weten over de energietransitie.

2 gedachten over “Waarom zon en wind tekortschieten”

  1. Dat er weinig oppositie is tegen wind en bio is omdat de gemiddelde, zelfs de boven gemiddelde NL-er zich niet verdiept in de materie.
    Biomassa zegt de meeste mensen niets, als je de essentie hier van aan geeft schrikt men zich gek. Vwbt WIndmolens als je het rendement aanhaalt is men ook stil men weet het eenvoudigweg niet, men is druk met andere zaken en vertrouwt op de overheid.
    Nu begint langzaam aan het kwartje te vallen en dus het verzet toe te nemen.

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *